Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΤΩΝ ΑΚΡΟΒΑΤΩΝ ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ – GUSTAVE DORÉ
Το αριστούργημα του Γάλλου ζωγράφου και χαράκτη Gustave Doré «Η οικογένεια των ακροβατών του δρόμου» (La Famille de saltimbanques, 1873) αποτελεί μια συγκλονιστική σπουδή πάνω στην τραγωδία που κρύβεται πίσω από το φως της παράστασης. Ο καλλιτέχνης, γνωστός για τη βαθιά του ενσυναίσθηση προς τους απόκληρους της εποχής του, επιλέγει να απογυμνώσει το θέαμα από κάθε ίχνος μαγείας, φέρνοντας στο προσκήνιο τη σκληρή, αδυσώπητη πραγματικότητα των πλανόδιων καλλιτεχνών του 19ου αιώνα.
Οι σαλτιμπάγκοι —οι πλανόδιοι ακροβάτες, ζογκλέρ, θαυματοποιοί και κλόουν της εποχής— αποτελούσαν μια ξεχωριστή, περιθωριοποιημένη κοινωνική ομάδα. Ζούσαν κυριολεκτικά στο περιθώριο των πόλεων και των νόμων, σε συνθήκες ακραίας φτώχειας και διαρκούς αβεβαιότητας. Χωρίς μόνιμη στέγη, περιπλανιόνταν ασταμάτητα από χωριό σε χωριό και από πλατεία σε πλατεία, κουβαλώντας όλη τους την περιουσία σε πρόχειρα κάρα ή στους ίδιους τους ώμους τους. Η ζωή τους ήταν ένα ατέλειωτο ταξίδι επιβίωσης κάτω από κάθε καιρική συνθήκη — στη λάσπη του χειμώνα, στη σκόνη και τον καύσωνα του καλοκαιριού. Για την αστική κοινωνία της εποχής, ήταν ταυτόχρονα αντικείμενο περιέργειας, διασκέδασης, αλλά και βαθιάς καχυποψίας, συχνά αντιμετωπιζόμενοι ως παρίες ή ανεπιθύμητοι περαστικοί.
Κάθε μέρα τους ήταν ένας σκληρός αγώνας για λίγα χάλκινα κέρματα και ένα κομμάτι ψωμί. Για να κερδίσουν την προσοχή ενός αδιάφορου ή βιαστικού πλήθους, έπρεπε να ρισκάρουν τα πάντα, σπρώχνοντας τα ανθρώπινα όρια στα άκρα, χωρίς δίχτυα ασφαλείας, χωρίς ιατρική περίθαλψη και χωρίς καμία απολύτως προστασία. Ακόμη και τα πιο μικρά παιδιά της οικογένειας ρίχνονταν αναγκαστικά στη βιοπάλη από τρυφερή ηλικία· τα ευλύγιστα, μικρά τους σώματα εκπαιδεύονταν σκληρά για να εκτελούν επικίνδυνα ακροβατικά, γιατί η παιδική αθωότητα και η ευκινησία συγκινούσαν περισσότερο το κοινό και έφερναν περισσότερα κέρματα στο καπέλο. Αυτό ακριβώς θέλησε να αναδείξει ο Doré: την τραγική, σχεδόν ειρωνική αντίθεση ανάμεσα στις φανταχτερές, πολύχρωμες στολές της παράστασης και την εξαθλιωμένη, πεινασμένη πραγματικότητα της ζωής τους στον δρόμο.
Για τους πλανόδιους ακροβάτες του δρόμου, ο θάνατος δεν ήταν ποτέ ένα μακρινό, αφηρημένο σενάριο· ήταν ο αόρατος συνεργάτης κάθε παράστασης. Περπατούσε μαζί τους πάνω στο τεντωμένο σκοινί, κρεμόταν από τα χέρια τους στις ακροβατικές ασκήσεις και παραμόνευε σε κάθε βήμα πάνω στο σκληρό,
αδυσώπητο καλντερίμι.Όταν το σκοινί έσπαγε ή το πόδι γλιστρούσε, ο χρόνος πάγωνε. Το χειροκρότημα του πλήθους μετατρεπόταν σε έναν πνιχτό ψίθυρο τρόμου, κι ύστερα σε σιωπηλή αποχώρηση. Οι περαστικοί σκόρπιζαν γρήγορα, αμήχανοι και ενοχλημένοι μπροστά στο θέαμα της ωμής πραγματικότητας που εισέβαλε βίαια στη διασκέδασή τους, αφήνοντας πίσω τους τη σκηνή του δράματος.
Μέσα στη σκόνη του δρόμου έμενε μόνο η οικογένεια, απόλυτα μόνη στον κόσμο. Το παιδί, ντυμένο ακόμα με τα φανταχτερά, ξεθωριασμένα ρούχα του θεάματος —εκείνα τα ρούχα που φτιάχτηκαν για να φέρνουν το γέλιο, τη χαρά και το θαυμασμό— κειτόταν ακίνητο, μια μικρή, τσακισμένη φιγούρα. Η μάνα, με το έντονο, θεατρικό μακιγιάζ της παράστασης να λιώνει πάνω στα δάκρυά της, κρατούσε σφιχτά στην αγκαλιά της ένα σώμα που δεν ανέπνεε πια, νιώθοντας το αβάσταχτο βάρος μιας απόφασης που πάρθηκε από ανάγκη. Δίπλα της, ο πατέρας, βουβός, συντετριμμένος και νικημένος, κοιτούσε το κενό· η μυϊκή του δύναμη, που μέχρι πριν από λίγα λεπτά σήκωνε βάρη, λύγιζε σίδερα και εντυπωσίαζε τα πλήθη, ήταν πλέον εντελώς άχρηστη μπροστά στην απόλυτη απώλεια. Ακόμη και το πιστό σκυλί της οικογένειας συμμετέχει βουβά σε αυτό το συλλογικό πένθος, συμπληρώνοντας την εικόνα της απόλυτης εγκατάλειψης.
Τα ριγμένα χαρτιά της τράπουλας στο χώμα —με τον άσο μπαστούνι να ξεχωρίζει ως δυσοίωνο σύμβολο— δεν ήταν πια μια προειδοποίηση, αλλά η τελεσίδικη σφραγίδα μιας μοίρας που δεν χαρίστηκε. Για τους ανθρώπους του δρόμου, το πένθος δεν είχε καν την πολυτέλεια της ησυχίας, της απομόνωσης ή του χρόνου. Το παιδί χάθηκε πάνω στο σκληρό καθήκον της επιβίωσης, κι οι γονείς έμεναν πίσω, κουβαλώντας για πάντα το πιο απάνθρωπο τίμημα της φτώχειας: το να αναγκάζεσαι να εκθέτεις και τελικά να θυσιάζεις ό,τι πολυτιμότερο έχεις, μόνο και μόνο για να καταφέρεις να ζήσεις.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου