Λίγα τραγούδια στην ιστορία της παγκόσμιας μουσικής έχουν καταφέρει να συμπυκνώσουν με τόση μαεστρία την ωμή αλήθεια μιας βιομηχανικής πόλης, την τρυφερότητα του έρωτα και την επαναστατική συνείδηση της εργατικής τάξης όσο το «Dirty Old Town». Πίσω από τους στίχους που αγαπήθηκαν από εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο κρύβεται μια συναρπαστική ιστορία, η οποία συνδέεται άμεσα με το κοινοτικό θεατρικό και συγγραφικό πρόγραμμα «Landscape with Chimneys» του οργανισμού SalfordArts. Το πρόγραμμα αυτό, το οποίο υλοποιήθηκε στο πλαίσιο των εορτασμών για τα 25α γενέθλια του πολιτιστικού κέντρου The Lowry, χρηματοδοτήθηκε από το The National Lottery Heritage Fund και
παραδόθηκε σε συνεργασία με τα Salford Arts Theatre και Salford CVS, φέρνοντας κοντά κατοίκους όλων των ηλικιών επί δώδεκα εβδομάδες για να εξερευνήσουν πώς οι τόποι όπου ζούμε διαμορφώνουν την ταυτότητά μας, μοιραζόμενοι προσωπικές ιστορίες, χτίζοντας χαρακτήρες και δημιουργώντας μια πρωτότυπη παράσταση.Ψυχή και πνευματικός φάρος αυτού του εγχειρήματος υπήρξε ο δημιουργός του τραγουδιού, ο Ewan MacColl. Γεννημένος ως James Henry Miller το 1915 στο Salford του Greater Manchester από Σκωτσέζκους γονείς, ο MacColl υπήρξε μια από τις σπουδαιότερες και πιο πολυδιάστατες μορφές του βρετανικού λαϊκού πολιτισμού. Ως τραγουδιστής, τραγουδοποιός, θεατρικός συγγραφέας, ηθοποιός, λαογράφος και αφοσιωμένος μαρξιστής, πίστευε ακράδαντα ότι η τέχνη πρέπει να πηγάζει από τα βιώματα, τους αγώνες και την καθημερινότητα του λαού. Η βιομηχανική πραγματικότητα του Salford σημάδεψε βαθιά όλη την κοσμοθεωρία του, οδηγώντας τον να πρωτοστατήσει στο βρετανικό κίνημα φολκ αναβίωσης μαζί με την τρίτη σύζυγό του, τη λαογράφο Peggy Seeger,
ιδρύοντας το περίφημο Critics Group και τα Sing Clubs για την προστασία της αυθεντικής παραδοσιακής μουσικής απέναντι στην εμπορευματοποίηση. Παράλληλα, άφησε εποχή με τα πρωτοποριακά «Radio Ballads», μια σειρά ραδιοφωνικών ντοκιμαντέρ για το BBC στις δεκαετίες του 1950 και 1960 όπου συνδύαζε αυθεντικές συνεντεύξεις απλών εργατών με πρωτότυπη λαϊκή μουσική, καθώς και με άλλα αθάνατα τραγούδια όπως το παγκόσμιο ερωτικό αριστούργημα «The First Time Ever I Saw Your Face», το δυναμικό «Freeborn Man» και το λυρικό «Shoals of Herring».Το «Dirty Old Town» γράφτηκε αρχικά το 1949 ως οργανικό τμήμα του θεατρικού έργου του MacColl με τίτλο «Landscape with Chimneys». Το έργο και το τραγούδι αποτελούν μια αυτοβιογραφική, βιωματική ωδή στη γενέτειρά του, αποτυπώνοντας ζωντανά την ατμόσφαιρα μιας πόλης σκεπασμένης από καπνό, εργοστάσια, καμινάδες και τον ποταμό Irwell. Στις πρώτες στροφές του τραγουδιού, ο δημιουργός χτίζει μια μοναδική ατμόσφαιρα συνδυάζοντας τις πιο intimate ανθρώπινες στιγμές με τα ψυχρά, σκληρά σύμβολα του βιομηχανικού τοπίου. Ο έρωτας δεν ανθίζει σε κάποιο ειδυλλιακό εξοχικό τοπίο, αλλά δίπλα στο εργοστάσιο αερίου, στο παλιό κανάλι, στους τοίχους των εργοστασίων και υπό τον ήχο από τις σειρήνες των αποβάθρων και τα τρένα που σκίζουν τη νύχτα. Ο MacColl αποδεικνύει με αυτόν τον τρόπο ότι η ζωή, η νιότη, η ποίηση και τα συναισθήματα βρίσκουν τον τρόπο να επιβιώσουν και να ανθίσουν ακόμα και ανάμεσα στα φουγάρα, τον καπνό και τη φτώχεια.
Παρά το γεγονός ότι η πόλη χαρακτηρίζεται ανοιχτά ως «βρώμικη και παλιά», η ελπίδα και η αναγέννηση δεν λείπουν ποτέ από το σκηνικό. Ο καπνισμένος αέρας κουβαλάει τη μυρωδιά της άνοιξης και η ίδια η άνοιξη προσωποποιείται σαν ένα κορίτσι που περπατά στους δρόμους της νύχτας. Η φύση και η ζωντάνια δεν εξαφανίζονται από το τσιμέντο και τη βιομηχανική ρύπανση· αντίθετα, συνυπάρχουν μαζί της, υπενθυμίζοντας ότι η αλλαγή και η ανανέωση είναι πάντα παρούσες. Ωστόσο, η πιο καθοριστική και βαθιά πολιτική διάσταση των στίχων αποκαλύπτεται στο φινάλε του τραγουδιού, όπου ο τόνος αλλάζει δραματικά: «Θα φτιάξω ένα καλό, κοφτερό τσεκούρι / γυαλισμένο ατσάλι μετριασμένο στη φωτιά / θα σε κόψουμε κάτω σαν ένα παλιό ξερό δέντρο». Αυτή η στροφή αντικατοπτρίζει την έντονα μαρξιστική και αγωνιστική ταυτότητα του Ewan MacColl. Η «βρώμικη παλιά πόλη» δεν είναι απλώς ένα γραφικό σκηνικό, αλλά το σύμβολο ενός σάπιου, φθαρμένου και καταπιεστικού συστήματος. Το τσεκούρι και η φωτιά δεν συμβολίζουν την καταστροφή για την καταστροφή, αλλά την αναγκαία επαναστατική πράξη της εργατικής τάξης να γκρεμίσει το παλιό, ξερό καθεστώς προκειμένου να γεννηθεί μια νέα, δίκαιη ζωή.
Αν και το τραγούδι γεννήθηκε μέσα από τη θεατρική και λαογραφική σκηνή, απέκτησε παγκόσμια διαχρονικότητα χάρη στις αμέτρητες διασκευές του, με πιο καθοριστική εκείνη από τους The Pogues, οι οποίοι με τη χαρακτηριστική, τραχιά και μελαγχολική ερμηνεία του Shane MacGowan το ενσωμάτωσαν στην ιρλανδική και φολκ-πανκ κουλτούρα, κάνοντάς το σταθερό σύνθημα σε παμπ και συναυλίες παγκοσμίως. Αυτή ακριβώς η διαχрониτική δύναμη του «Dirty Old Town» και του «Landscape with Chimneys» ενέπνευσε το σύγχρονο κοινοτικό πρότζεκτ στο SalfordArts, λειτουργώντας ως μια ζωντανή υπενθύμιση ότι οι τόποι μας, όσο σκληροί ή βιομηχανικοί κι αν υπήρξαν, κουβαλούν στις φλέβες τους τις ιστορίες, τους αγώνες και τις ψυχές των ανθρώπων που τους κατοίκησαν.
Μέσα από τις μαρτυρίες των ίδιων των συμμετεχόντων στο πρόγραμμα του SalfordArts, αποκαλύφθηκε η τεράστια κοινωνική και ψυχολογική αξία αυτής της καλλιτεχνικής διαδικασίας. Άτομα που δήλωναν ντροπαλά ή πίστευαν ότι δεν έχουν καμία σχέση με τη γραφή και την υποκριτική —συμπεριλαμβανομένων κατοίκων με δυσκολίες στην όραση ή περιορισμένη εμπειρία— είδαν τα κείμενά τους να ζωντανεύουν επί σκηνής, αποκτώντας πρωτόγνωρη αυτοπεποίθηση. Για πολλούς κατοίκους, ειδικά όσους αντιμετωπίζουν ζητήματα ψυχικής υγείας ή κοινωνικής απομόνωσης, οι εβδομαδιαίες συναντήσεις έγιναν καταφύγιο και μια αληθινή οικογένεια που πρόσφερε λόγο ύπαρξης, χαμόγελο και κίνητρο ζωής. Με φόντο τις παλιές προκαταλήψεις απέναντι στη βιομηχανική βορειοδυτική Αγγλία και την άδικη υποτίμηση της περιοχής από ορισμένους κατά τη μετακόμιση του BBC στη MediaCity, οι συμμετέχοντες ύψωσαν ανάστημα, τιμώντας την κληρονομιά τους, τις οικογενειακές τους μνήμες από τα εργοστάσια και τις παλιές γειτονιές, και αποδεικνύοντας ότι το Salford διαθέτει πλούσια πολιτιστική ταυτότητα και μια ασυναγώνιστα ζεστή, δεμένη κοινότητα. Το εγχείρημα αυτό απέδειξε περίτρανα ότι η τέχνη δεν ανήκει αποκλειστικά στους επαγγελματίες, αλλά σε όποιον κουβαλάει μια ιστορία να διηγηθεί, γεφυρώνοντας με μοναδικό τρόπο την επαναστατική κληρονομιά του Ewan MacColl με τα σύγχρονα όνειρα και τις αγωνίες των ανθρώπων του σήμερα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου