ΛΟΓΟΣ
Η ελληνική παραδοσιακή μουσική δεν χρειάστηκε ποτέ ένα ταμπελάκι τύπου «Greek Neofolk» ή «μετα-folk» για έναν πολύ απλό λόγο: στην Ελλάδα, η παράδοση δεν υπήρξε ποτέ μουσειακό έκθεμα που χρειαζόταν «τεχνητή αναβίωση».
Στη Δυτική και Βόρεια Ευρώπη, το κύμα της neofolk και της post-folk γεννήθηκε κυρίως στα αστικά κέντρα από καλλιτέχνες που έψαχναν να επανασυνδεθούν με μια χαμένη, ξεχασμένη ή αποκομμένη
μυθολογία. Στην Ελλάδα,
όμως, η σχέση με την παραδοσιακή μουσική δεν διακόπηκε ποτέ.Οι βασικοί λόγοι που το εγχώριο «μετα-folk» ιδίωμα εξελίχθηκε οργανικά χωρίς την ανάγκη ξενόφερτων όρων:
1. Η παράδοση είναι βίωμα και όχι αναβίωση
Στην ελληνική περιφέρεια αλλά και στα αστικά κέντρα, τα πανηγύρια, οι τοπικοί χοροί, τα ρεμπέτικα στέκια και τα μοιρολόγια δεν σταμάτησαν ποτέ να λειτουργούν ως ζωντανοί πυρήνες διασκέδασης και εκτόνωσης. Όταν μια μουσική είναι οργανικό κομμάτι της καθημερινότητας (από την Κρήτη μέχρι τη Θράκη), οι καλλιτέχνες που τη χρησιμοποιούν δεν νιώθουν ότι κάνουν «revival»· απλώς παίζουν τη μουσική του τόπου τους με τα εργαλεία της εποχής τους.
2. Η οργανική εξέλιξη μέσα από τα είδη
Αντί για μια περιχαρακωμένη «neofolk» σκηνή, η ελληνική παράδοση μπολιάστηκε φυσικά μέσα σε ήδη υπάρχοντα, ισχυρά ρεύματα:
Έντεχνο & Ψυχεδέλεια: Ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου και ο Γιάννης Αγγελάκας μπολίασαν τους παραδοσιακούς δρόμους με τον πειραματισμό χωρίς να χρειαστούν νέο ορισμό.
Heavy/Stoner Rock: Οι Villagers of Ioannina City και οι Thrax Punks ενέταξαν το κλαρίνο και τη γκάιντα στο rock, ορίζοντας το στυλ τους ως μέρος της ευρύτερης εναλλακτικής σκηνής.
Extreme Metal: Μπάντες όπως οι Rotting Christ ενσωμάτωσαν αρχαίους ύμνους και παραδοσιακά φωνητικά ως στοιχείο της ατμόσφαιράς τους, χωρίς να αποκοπούν από το metal.
3. Η αποφυγή της επιτηδευμένης ταμπέλας
Ο όρος «neofolk» στη Δύση κουβαλάει συχνά μια συγκεκριμένη αισθητική (εστετισμό, σκοτεινό ρομαντισμό, κάποιες φορές και αμφιλεγόμενες πολιτικές/ιδεολογικές συνεδηλώσεις). Η ελληνική επαναπροσέγγιση της δημοτικής και ρεμπέτικης μουσικής έχει περισσότερο εξωστρεφή, διονυσιακό, πολιτικό ή αμιγώς βιωματικό χαρακτήρα, απέχοντας από τη σκοτεινή εσωστρέφεια της βορειοευρωπαϊκής neofolk.
4. Η πολυμορφία των τοπικών ιδιωμάτων
Η ελληνική παραδοσιακή μουσική δεν είναι μονολιθική. Τα ηπειρώτικα πεντατονικά, οι θρακιώτικοι ρυθμοί σε 9/8, τα κρητικά πεντοζάλια και οι σμυρναίικοι δρόμοι διαφέρουν δομικά μεταξύ τους. Ένας γενικός όρος όπως «Greek Meta-folk» θα τσουβάλιαζε εντελώς διαφορετικές μουσικές παραδόσεις που η κάθε μία εξελίσσεται με τον δικό της τρόπο.
Η ελληνική μουσική «μετα-folk» υπάρχει, αναπνέει και γεμίζει στάδια, απλώς δεν χρειάστηκε ποτέ να περιγραφεί με αγγλικούς όρους για να επιβεβαιώσει την ταυτότητά της.
ΑΝΤΙΛΟΓΟΣ
Η σχέση της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας με την παραδοσιακή μουσική δεν υπήρξε ποτέ μια γραμμική, αδιάσπαστη ή αυθόρμητη διαδικασία. Η αντίληψη ότι η εγχώρια παράδοση διασώθηκε ανέπαφη ως ένα καθολικό, καθημερινό βίωμα, μακριά από τις επιδράσεις της αστικοποίησης και της εμπορευματοποίησης, αποτελεί μια ρομαντική εξιδανίκευση. Στην πραγματικότητα, η ελληνική δημοτική και λαϊκή μουσική πέρασε από βαθιές κρίσεις, περιθωριοποιήθηκε, εργαλειοποιήθηκε πολιτικά και τελικά επαναπροσδιορίστηκε μέσα από συγκεκριμένα κοινωνικά και καλλιτεχνικά φίλτρα. Η σύγχρονη τάση που συνδέει τον παραδοσιακό ήχο με εναλλακτικά μουσικά είδη δεν αποτελεί μια αυτούσια «συνέχεια του αρχαίου διονυσιασμού», αλλά ένα σύνθετο, σύγχρονο πολιτισμικό φαινόμενο.
Ιστορικά, η σχέση των Ελλήνων με την παραδοσιακή μουσική υπέστη βίαιη ρήξη κατά τη διάρκεια των δεκαετιών του 1960 και του 1970. Η μαζική αστυφιλία και η ανάγκη των επαρχιωτών να ενσωματωθούν στο αστικό περιβάλλον της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης δημιούργησαν ένα αίσθημα ντροπής για την επαρχιακή καταγωγή. Το δημοτικό τραγούδι ταυτίστηκε με την καθυστέρηση και την ύπαιθρο, ενώ η μετέπειτα πολιτική καπηλεία του από το δικτατορικό καθεστώς το αποξένωσε ολοκληρωτικά από τη νεολαία της εποχής. Για τουλάχιστον δύο γενιές, η παραδοσιακή μουσική στα αστικά κέντρα θεωρούνταν παρωχημένη, γραφική και μουσειακή. Η επιστροφή σε αυτήν δεν έγινε οργανικά, αλλά τεχνητά, μέσα από το έργο φωτισμένων μελετητών, τη δημιουργία μουσικών σχολείων και τη σταδιακή ανάδυση των ρεμπέτικων και κρητικών στεκιών στα πανεπιστήμια κατά τις δεκαετίες του '80 και '90.
Παράλληλα, η εικόνα του ελληνικού πανηγυριού ως ενός «αγνού πυρήνα εκτόνωσης» απέχει σημαντικά από τη σύγχρονη πραγματικότητα της επαρχίας. Το σύγχρονο πανηγύρι έχει υποστεί έντονη εμπορευματοποίηση και αισθητική αλλοίωση. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, ο αυθεντικός δημοτικός ήχος έχει αντικατασταθεί από το λεγόμενο «κλαρινομπέστελ» ή «σκυλοδημοτικό», ένα υβρίδιο λαϊκοπόπ αισθητικής με ηλεκτρικά όργανα και στίχους που ελάχιστη σχέση έχουν με την ποιητική δομή του παραδοσιακού τραγουδιού. Η συμμετοχή της νεολαίας στα πανηγύρια τα τελευταία χρόνια οδηγείται συχνά από την ανάγκη για φθηνή κοινωνικοποίηση και κατανάλωση αλκοόλ, παρά από μια βαθιά βιωματική σύνδεση με την πολιτισμική κληρονομιά του τόπου.
Στο καλλιτεχνικό πεδίο, η εμφάνιση συγκροτημάτων που αναμιγνύουν την παράδοση με τη ροκ, την πανκ ή τη μέταλ μουσική δεν αποτελεί ένα ενιαίο, οργανικό «κίνημα» της περιφέρειας, αλλά μεμονωμένα πειράματα αστικών, στην πλειονότητά τους, δημιουργών. Σχήματα όπως οι Villagers of Ioannina City ή οι Thrax Punks δεν εκπροσωπούν μια συλλογική εξέλιξη της ηπειρώτικης ή της θρακιώτικης κοινωνίας. Πρόκειται για καλλιτέχνες με βαθιά γνώση της δυτικής εναλλακτικής σκηνής, οι οποίοι χρησιμοποίησαν τα παραδοσιακά όργανα ως μια ιδιαίτερη ηχητική παλέτα για να διαφοροποιηθούν στην αγορά. Οι δημοσιογραφικοί όροι όπως «ηπειρώτικο post-rock» ή «θρακιώτικη trance» είναι αυθαίρετες ταμπέλες του εγχώριου μουσικού τύπου που προσπαθούν να ομογενοποιήσουν ετερόκλητες και καθαρά προσωπικές καλλιτεχνικές επιλογές.
Επιπλέον, η προσπάθεια να παρουσιαστεί η Ελλάδα ως μια μοναδική εξαίρεση σε σύγκριση με τη Δυτική Ευρώπη στερείται αντικειμενικότητας. Η γέννηση της neofolk και της post-folk στη Δύση δεν οφείλεται σε μια «αποκοπή από τη μυθολογία», αλλά στις διαφορετικές κοινωνικοοικονομικές συνθήκες. Οι δυτικοευρωπαϊκές κοινωνίες αστικοποιήθηκαν και εκβιομηχανίστηκαν αιώνες νωρίτερα, με αποτέλεσμα οι δικές τους αγροτικές παραδόσεις να ενσωματωθούν στην εθνική τους ταυτότητα με διαφορετικό τρόπο. Αντίστοιχα φαινόμενα «παντρέματος» της τοπικής παράδοσης με τον σύγχρονο ήχο συναντάμε σε ολόκληρη την περιοχή των Βαλκανίων, στην Ιβηρική Χερσόνησο και στις σκανδιναβικές χώρες. Η ελληνική περίπτωση δεν είναι μοναδική, αλλά ακολουθεί τους παγκόσμιους κανόνες της παγκοσμιοποιημένης μουσικής βιομηχανίας, η οποία αναζητά διαρκώς το «ethnic» στοιχείο για να ανανεώσει το προϊόν της.
Τέλος, η πολυμορφία των τοπικών ιδιωμάτων της ελληνικής μουσικής, αν και υπαρκτή, δεν εμπόδισε ποτέ την εμπορική τους ισοπέδωση. Τα ηπειρώτικα πεντατονικά, οι θρακιώτικοι ρυθμοί και οι σμυρναίικοι δρόμοι συχνά «τσουβαλιάζονται» κάτω από το γενικό πλαίσιο της «έντεχνης» ή «εναλλακτικής» ελληνικής σκηνής στις μεγάλες συναυλίες των αστικών κέντρων. Η γεμάτη στάδια πραγματικότητα που παρατηρείται σήμερα δεν οφείλεται στην καθαρότητα των ιδιωμάτων, αλλά στη δημιουργία μιας νέας, αστικής «παραδοσιακής» κουλτούρας, η οποία καταναλώνεται ως εναλλακτικό life style από ένα κοινό που αναζητά μια αίσθηση αυθεντικότητας που του λείπει από την καθημερινότητα της πόλης.
Συμπερασματικά, η ελληνική παραδοσιακή μουσική δεν διασώθηκε επειδή ήταν ένα μαγικό, απρόσβλητο βίωμα. Διασώθηκε επειδή υπέστη μεταλλάξεις, άντεξε την απαξίωση και σήμερα ανακυκλώνεται μέσα από τη σύγχρονη δυτική μουσική φόρμα. Η αποδοχή αυτής της πραγματικότητας, χωρίς εθνικές εξιδανικεύσεις και υπερβολές, επιτρέπει την ουσιαστική κατανόηση της μουσικής μας ταυτότητας. Η παράδοση δεν είναι ένα στατικό ποτάμι που κυλάει αναλλοίωτο, αλλά ένας καθρέφτης των κοινωνικών, οικονομικών και πολιτικών αλλαγών κάθε εποχής.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου